«Shajara» axborot tizimi: nima va undan qanday foydalaniladi
2026-yil 1-sentyabrdan Oʻzbekistonda «Shajara» davlat axborot tizimi joriy etildi. U fuqaroga arxiv hujjatlari asosida ajdodlari haqidagi rasmiy maʼlumotni topish imkonini beradi. Quyida — tizim aynan nima berishi, undan qanday foydalanish va topilgan ismlardan keyin nima qilish haqida.
Tizim nima uchun kerak
Koʻpchilik oilada shajara ogʻzaki saqlanadi: bobo otasining ismini biladi, undan narisi esa aniq esda qolmaydi. Yozma tasdiq — tugʻilganlik yoki nikoh yozuvi — odatda FHDYo arxivida yoki viloyat davlat arxivida yotadi, va u yergacha borish uchun ilgari ariza, navbat va koʻp hollarda safar kerak edi.
«Shajara» axborot tizimi ana shu qidiruvni raqamlashtiradi. Eʼlon qilinganiga koʻra u FHDYo elektron arxivi, davlat arxivlari hujjatlari va ayrim hollarda DNK tahlili natijalariga tayanadi. Loyiha Milliy arxiv tomonidan olib borilmoqda va xorijdagi FamilySearch, MyHeritage hamda Tatariston «Yadkyar» portali tajribasi asosida qurilgan.
Qayerdan foydalaniladi
Xizmat ikki yoʻl bilan koʻrsatiladi: Davlat xizmatlari markazlariga shaxsan borib, yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali — my.gov.uz orqali masofadan.
Onlayn murojaat uchun ONE ID hisobingiz boʻlishi kerak. Portalda xizmat oila shajarasini shakllantirish nomi bilan qidiriladi. Ariza bergandan soʻng tizim mavjud yozuvlar boʻyicha moslikni qidiradi va natijani shaxsiy kabinetga qaytaradi.
Qidiruv chuqurligi hujjatning saqlanganiga bogʻliq: XX asr yozuvlari asosan raqamlashtirilgan, undan avvalgisi esa qoʻlyozma daftar sifatida saqlanishi va alohida arxiv soʻrovini talab qilishi mumkin.
Tizim nimani beradi — va nimani bermaydi
Beradi: rasmiy yozuvga tayangan ismlar, tugʻilgan va vafot etgan sanalar, nikoh yozuvlari, yaʼni shajaraning suyagi. Bu — eng qiyin va eng qimmatli qism, chunki uni xotira oʻrniga hujjat tasdiqlaydi.
Bermaydi: yuzlar, ovozlar, hikoyalar. Arxiv yozuvi bobongizning 1954-yilda nima qilganini, qanday gapirganini yoki nima uchun qishloqdan koʻchganini aytmaydi. Qabr qayerdaligini ham aytmaydi — bu maʼlumot hech qachon hujjatga tushmagan, u faqat oila ichida ogʻzaki uzatiladi.
Shuning uchun amaliy tartib odatda shunday boʻladi: rasmiy ismlarni davlat tizimidan olasiz, soʻng ularning atrofidagi jonli qismini — suratlar, ovozli xotiralar, qabr manzillari, qarindoshlarning izohlari — oilaviy shajara platformasida toʻplab borasiz. Ikkinchisini arxiv siz uchun qilmaydi.
Topilgan ismlardan keyin nima qilish kerak
Birinchi navbatda yozib qoʻying. Portaldagi natija — soʻrov natijasi, u sizning arxivingiz emas. Ismlarni, sanalarni va hujjat raqamlarini oʻzingizda saqlang.
Ikkinchidan, keksalardan soʻrang. Arxiv sizga ismni beradi, ammo oʻsha odam haqidagi yagona tirik manba — uni eslagan qarindoshingiz. Yetmish yoshdan oshgan har bir qarindosh — yoʻqolayotgan arxiv.
Uchinchidan, bir joyda toʻplang. Telefon galereyasidagi surat, daftardagi yozuv va Telegramdagi ovozli xabar uch yildan keyin uch xil joyda yoʻqoladi.
Savol-javob
- «Shajara» axborot tizimi bepulmi?
- Davlat xizmati sifatida koʻrsatiladi; arxiv soʻrovlarining ayrim turlari uchun belgilangan yigʻim olinishi mumkin. Aniq shartlar my.gov.uz dagi xizmat sahifasida koʻrsatiladi.
- Necha avlodgacha maʼlumot topish mumkin?
- Bu hujjatning saqlanganiga bogʻliq. Eʼlonlarda ayrim hududlar boʻyicha juda chuqur qatlamlar haqida gapirilgan, ammo amalda koʻpchilik oila uchun ishonchli chegara — FHDYo yozuvlari boshlangan davr.
- Davlat tizimi bor ekan, alohida shajara platformasi nega kerak?
- Ular boshqa vazifani bajaradi. Davlat tizimi hujjatdagi ismni topadi. Oilaviy platforma esa oʻsha ismga yuz, ovoz, hikoya va qabr manzilini bogʻlaydi hamda butun oilaga birgalikda toʻldirish imkonini beradi.