«Shajara» axborot tizimi: nima va undan qanday foydalaniladi
2026-yil 1-sentyabrdan O'zbekistonda «Shajara» davlat axborot tizimi joriy etildi. U fuqaroga arxiv hujjatlari asosida ajdodlari haqidagi rasmiy ma'lumotni topish imkonini beradi. Quyida — tizim aynan nima berishi, undan qanday foydalanish va topilgan ismlardan keyin nima qilish haqida.
Tizim nima uchun kerak
Ko'pchilik oilada shajara og'zaki saqlanadi: bobo otasining ismini biladi, undan narisi esa aniq esda qolmaydi. Yozma tasdiq — tug'ilganlik yoki nikoh yozuvi — odatda FHDYo arxivida yoki viloyat davlat arxivida yotadi, va u yergacha borish uchun ilgari ariza, navbat va ko'p hollarda safar kerak edi.
«Shajara» axborot tizimi ana shu qidiruvni raqamlashtiradi. E'lon qilinganiga ko'ra u FHDYo elektron arxivi, davlat arxivlari hujjatlari va ayrim hollarda DNK tahlili natijalariga tayanadi. Loyiha Milliy arxiv tomonidan olib borilmoqda va xorijdagi FamilySearch, MyHeritage hamda Tatariston «Yadkyar» portali tajribasi asosida qurilgan.
Qayerdan foydalaniladi
Xizmat ikki yo'l bilan ko'rsatiladi: Davlat xizmatlari markazlariga shaxsan borib, yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali — my.gov.uz orqali masofadan.
Onlayn murojaat uchun ONE ID hisobingiz bo'lishi kerak. Portalda xizmat oila shajarasini shakllantirish nomi bilan qidiriladi. Ariza bergandan so'ng tizim mavjud yozuvlar bo'yicha moslikni qidiradi va natijani shaxsiy kabinetga qaytaradi.
Qidiruv chuqurligi hujjatning saqlanganiga bog'liq: XX asr yozuvlari asosan raqamlashtirilgan, undan avvalgisi esa qo'lyozma daftar sifatida saqlanishi va alohida arxiv so'rovini talab qilishi mumkin.
Tizim nimani beradi — va nimani bermaydi
Beradi: rasmiy yozuvga tayangan ismlar, tug'ilgan va vafot etgan sanalar, nikoh yozuvlari, ya'ni shajaraning suyagi. Bu — eng qiyin va eng qimmatli qism, chunki uni xotira o'rniga hujjat tasdiqlaydi.
Bermaydi: yuzlar, ovozlar, hikoyalar. Arxiv yozuvi bobongizning 1954-yilda nima qilganini, qanday gapirganini yoki nima uchun qishloqdan ko'chganini aytmaydi. Qabr qayerdaligini ham aytmaydi — bu ma'lumot hech qachon hujjatga tushmagan, u faqat oila ichida og'zaki uzatiladi.
Shuning uchun amaliy tartib odatda shunday bo'ladi: rasmiy ismlarni davlat tizimidan olasiz, so'ng ularning atrofidagi jonli qismini — suratlar, ovozli xotiralar, qabr manzillari, qarindoshlarning izohlari — oilaviy shajara platformasida to'plab borasiz. Ikkinchisini arxiv siz uchun qilmaydi.
Topilgan ismlardan keyin nima qilish kerak
Birinchi navbatda yozib qo'ying. Portaldagi natija — so'rov natijasi, u sizning arxivingiz emas. Ismlarni, sanalarni va hujjat raqamlarini o'zingizda saqlang.
Ikkinchidan, keksalardan so'rang. Arxiv sizga ismni beradi, ammo o'sha odam haqidagi yagona tirik manba — uni eslagan qarindoshingiz. Yetmish yoshdan oshgan har bir qarindosh — yo'qolayotgan arxiv.
Uchinchidan, bir joyda to'plang. Telefon galereyasidagi surat, daftardagi yozuv va Telegramdagi ovozli xabar uch yildan keyin uch xil joyda yo'qoladi.
Savol-javob
«Shajara» axborot tizimi bepulmi?
Davlat xizmati sifatida ko'rsatiladi; arxiv so'rovlarining ayrim turlari uchun belgilangan yig'im olinishi mumkin. Aniq shartlar my.gov.uz dagi xizmat sahifasida ko'rsatiladi.
Necha avlodgacha ma'lumot topish mumkin?
Bu hujjatning saqlanganiga bog'liq. E'lonlarda ayrim hududlar bo'yicha juda chuqur qatlamlar haqida gapirilgan, ammo amalda ko'pchilik oila uchun ishonchli chegara — FHDYo yozuvlari boshlangan davr.
Davlat tizimi bor ekan, alohida shajara platformasi nega kerak?
Ular boshqa vazifani bajaradi. Davlat tizimi hujjatdagi ismni topadi. Oilaviy platforma esa o'sha ismga yuz, ovoz, hikoya va qabr manzilini bog'laydi hamda butun oilaga birgalikda to'ldirish imkonini beradi.