Shajara qanday tuziladi: bosqichma-bosqich qo'llanma

1-bosqich. O'zingizdan boshlang

Birinchi yozuv — o'zingiz. Keyin ota-ona, keyin ularning ota-onasi. Bu zerikarli tuyuladi, ammo shajarada eng ko'p uchraydigan xato — o'rtadan boshlab, keyin ikkita bir xil ismli odamni bir kishi deb o'ylash.

Har bir odam uchun minimal to'plam: to'liq ism, tug'ilgan yil (taxminiy bo'lsa ham, ~1919 ko'rinishida), tug'ilgan joy, vafot etgan yil va joy.

2-bosqich. Uydagi qog’ozlarni yig’ing

Uyda kutilganidan ko'ra ko'proq hujjat bor: eski pasportlar, mehnat daftarchalari, harbiy bilet, diplom, nikoh guvohnomasi, xat va orqasiga yozuv qilingan suratlar.

Suratning orqasini albatta qarang. Ko'pincha eng qimmatli ma'lumot — 1961, Qo'qon, Rahima xola bilan degan qalam yozuvi — o'sha yerda bo'ladi.

Har bir hujjatni telefonda suratga oling. Asl nusxa yo'qoladi, kuyadi, namlanadi; raqamli nusxa esa oiladagi hammada bo'lishi mumkin.

3-bosqich. Keksalardan so'rang — kechiktirmasdan

Bu — butun jarayondagi eng shoshilinch bosqich. Arxivlar ertaga ham joyida turadi; buvingizning xotirasi esa yo'q.

Yaxshi savollar ochiq bo'ladi: Otangiz nima ish qilardi? Uyingiz qayerda edi? To'yingiz qanday o'tgan? Bu suratdagi kim? Bobongizning ismi nima edi degan savol bitta so'z beradi; bobongiz haqida nimani eslaysiz degan savol yarim soatlik hikoya beradi.

Imkoni bo'lsa ovozini yozib oling. Yigirma yildan keyin ma'lumot ham, ovozning o'zi ham qimmatli bo'ladi.

4-bosqich. Rasmiy yozuvlarga murojaat qiling

Og'zaki xotira tugagan joyda hujjat boshlanadi. 2026-yil 1-sentyabrdan «Shajara» davlat axborot tizimi orqali my.gov.uz da arxiv yozuvlarini onlayn qidirish mumkin.

Mahalla arxivlari, fuqarolar yig'ini yozuvlari va masjid ro'yxatlari ham ba'zan davlat arxivida yo'q ma'lumotni saqlaydi.

5-bosqich. Ziddiyatlarni yozib boring, yashirmang

Ikki qarindosh bir sanani ikki xil aytadi — bu normal holat. Xato — birontasini tanlab, ikkinchisini o'chirib tashlash.

To'g'ri usul: ikkalasini ham yozib, manbasini ko'rsatib qo'yish. Rahima xola: 1927. Pasport: 1929. Keyinchalik uchinchi hujjat chiqqanda qaysi biri to'g'riligi ma'lum bo'ladi.

6-bosqich. Bir joyda saqlang va oilaga oching

Daftarda yozilgan shajara bitta uyda qoladi va bitta yong'inda yo'qoladi. Telefondagi rasmlar esa telefon bilan birga ketadi.

Shajarani oila bilan birga to'ldirsangiz, u tezroq o'sadi: Toshkentdagi jiyaningiz Buxorodagi qarindoshni siz bilmagan tomondan biladi. Shu sababli zamonaviy shajara platformalari taklif va rollar ustiga qurilgan.

Savol-javob