Oʻzbek qarindoshlik atamalari: amaki, togʻa, xola, amma
Shajara yozayotganda eng koʻp toʻxtaladigan joy — atama. Amaki va togʻa ni ruscha дядя deb bir xil tarjima qilish shajarani buzadi, chunki oʻzbek tilida bu ikkisi butunlay boshqa tomonni bildiradi.
Ota tomoni va ona tomoni
Amaki — otaning akasi yoki ukasi. Amma — otaning opasi yoki singlisi.
Togʻa — onaning akasi yoki ukasi. Xola — onaning opasi yoki singlisi.
Yaʼni tomonni atamaning oʻzi aytib turadi: amaki va amma — ota tomoni, togʻa va xola — ona tomoni. Rus va ingliz tillarida bu farq yoʻq, shuning uchun tarjima qilinganda yoʻqoladi.
Bobo va buvi darajalari
Bobo — otaning yoki onaning otasi. Buvi — otaning yoki onaning onasi.
Katta bobo (yoki buva bobo) — bobonikining otasi, yaʼni uchinchi avlod.
Ayrim hududlarda ota tomoni va ona tomoni uchun alohida soʻzlar ishlatiladi. Shajara yozayotganda bu farqni izohda saqlab qolgan maʼqul — bu maʼlumot, shevaga oid tafsilot emas.
Pastga qarab: nevara, chevara, evara
Farzand — oʻgʻil yoki qiz. Nevara — farzandning farzandi. Chevara — nevaraning farzandi. Evara — chevaraning farzandi.
Jiyan — aka-uka yoki opa-singilning farzandi.
Quda tomoni
Quda — farzandlar uylantirilgach, ikki oila oʻrtasidagi munosabat.
Kelin — oʻgʻilning xotini. Kuyov — qizning eri. Qaynota va qaynona — turmush oʻrtoqning ota-onasi.
Bu atamalar qon-qarindoshlikni emas, nikoh orqali bogʻlanishni bildiradi. Shajarada ular alohida turdagi bogʻlanish sifatida yozilishi kerak.
Savol-javob
- Amaki bilan togʻaning farqi nima?
- Amaki — otaning aka-ukasi, togʻa — onaning aka-ukasi. Ikkalasi ham ruschada дядя deb tarjima qilinadi, oʻzbekchada esa qaysi tomon ekanini bildiradi.
- Amma bilan xolaning farqi nima?
- Amma — otaning opa-singlisi, xola — onaning opa-singlisi.
- Nevara bilan jiyan bir xilmi?
- Yoʻq. Nevara — farzandingizning farzandi, jiyan — aka-ukangiz yoki opa-singlingizning farzandi.